آریس

جستجو ...
0
4 ماه پیش

476

آریس

شکل هرس و نکات مهم هرس در درختان میوه هسته دار

هرس و تغذیه عواملی مهم در رسیدن درختان هسته ­‌دار به سن بلوغ و باردهی می­‌باشند که در صورت عدم تعادل هر کدام اثر نامطلوبی روی باردهی باغ خواهد گذاشت.

درختان هسته­‌دار به شکل وسیعی در سطح باغات کشور کشت و پرورش داده می­‌شوند. هرس از جمله عملیاتی است که در کمیت و کیفیت محصولات هسته‌دار نقش اساسی ایفا می­‌نماید که این کار در دو فصل مختلف (هرس خشک و هرس سبز) انجام می‌­گیرد.

در سه سال اول کاشت هرس فرم و اسکلت­‌بندی درختان انجام می‌­گیرد و بعد از آن هرس باردهی و تولید شاخه‌­های بارده روی درختان انجام می­‌گیرد. هرس به منظور جوان‌سازی نیز روی درختان انجام می­‌گیرد، این نوع هرس در شرایطی که به هر دلیل درختان از تولید اقتصادی افتاده باشند صورت می‌­گیرد که با حذف تدریجی شاخه‌­های اصلی نسبت به  تجدید تاج درخت و جوان کردن آن اقدام می­‌گردد.

شناخت شاخه‌­های بارده در درختان هسته­‌دار برای انجام صحیح هرس لازم و ضروری می­‌باشد. هرس و تغذیه عواملی مهم در رسیدن درختان هسته­‌دار به سن بلوغ و باردهی می­‌باشند که در صورت عدم تعادل هر کدام اثر نامطلوبی روی باردهی باغ خواهد گذاشت.

هرس درختان هلو و شلیل

هرس تربیت (فرمی) درختان هلو و شلیل

در هرس فرمی هلو و شلیل، بعد از کاشت نهال پیوندی در محل اصلی، اگر نهال دارای انشعاب و شاخه فرعی نبود، آن را از بالای ۵۰  تا 60 سانتی­متر سرزنی کرده و در سال دوم از شاخه‌­های رشد کرده ۴-۳ شاخه در جهات مختلف و با زاویه ۴۵ درجه نگهداری و بقیه را حذف و دو سوم شاخه‌­های باقیمانده را سرزنی می­‌کنند و از سال سوم، با توجه به قدرت رشد نهال، هرس فرم همراه با هرس باردهی انجام می‌­گیرد.

هرس درخت هلو و شلیل

هرس باردهی درختان هلو و شلیل

درختان هلو و شلیل را در مناطقی که خطر سرمازدگی وجود ندارد می­‌توان در زمستان هرس نمود، ولی در صورت وجود خطر سرمازدگی در زمستان، بهتر است که در اوایل بهار هرس انجام گیرد.

درختان هلو و شلیل معمولاً به روش جامی تربیت می­‌شوند. در درخت هلو و شلیل جوانه‌­های گل روی شاخه­‌های یک­ساله به وجود می­‌آیند، از اینرو می‌­بایست درختان هر ساله وادار به رشد شوند. این حالت بر عکس درخت سیب و درختان مشابهی که جوانه‌­های گل آن‌ها روی شاخه‌­های چند ساله به وجود می­‌آید، می‌­باشد که نیازی به رشد سالانه برای ایجاد محل جوانه گل ندارند.

لذا درختان هلو و شلیل همه ساله باید هرس شدید شوند تا شاخه‌­های جدید یکساله جهت تولید جوانه­‌های گل به وجود آید.

در هرس این درختان رعایت نکات زیر ضروری می‌­باشد.

  1. شاخه چوبی که دارای تعدادی جوانه چوب می­‌باشد برای اینکه تبدیل به شاخه بارده گردد لازم است از بالای دو جوانه پائینی شاخه را قطع نمائیم.
  2. شاخه مرکب، شاخه‌­ای است که هم دارای جوانه‌­های چوب و هم دارای جوانه‌­های گل می‌­باشد. در این شاخه­‌ها دو جوانه چوب پائینی را برای تشکیل شاخه­‌های جایگزین و ۱۰- ۸ عدد جوانه گل را نگهداری و بقیه را حذف می‌نمائیم.
  3.  به شاخه‌­های ضعیف که شيفون نامیده می­‌شوند، دست نزده و جهت تولید شیفون­‌های جدید و میوه نگهداری می­‌شوند.
  4. گل­‌های مجتمع که معمولاً روی یک شاخه کوچک ظاهر می­‌شود، هرس نشده و برای تولید میوه و اندام بارده جدید نگهداری می­‌شوند.
  5. کورسونی که دو شاخه روی آن سوار است. یکی از شاخه‌­ها را از روی دو جوانه پائینی برای تشکیل شاخه جانشین حذف و روی شاخه دیگر ۱۰-۸ عدد جوانه گل جهت تولید میوه نگهداری و بقیه شاخه را حذف می‌­نمائیم.
  6. در حالتی که در روی شاخه­‌ای چند شیفون وجود داشته باشد، یکی از شیفون­‌ها را از بالای دو جوانه پائینی جهت تشکیل شاخه جانشین هرس و بقیه شیفون­‌ها را برای تولید میوه نگهداری می­‌کنیم.
  7. نرک بیشتر روی درختان مسن و یا در درختانی که هرس غلط انجام گرفته به وجود می‌­آید و از این شاخه تعداد ۴-۳ جوانه پائین نگهداری و بقیه حذف می­‌گردد.
  8. اگر شاخه‌­ای دارای دو شاخه فرعی و یک جوانه مجتمع گل باشد، شاخه مسن­تر را حذف و شاخه جوان­تر را از بالای دو جوانه پائین هرس نموده و مجتمع گل را جهت باردهی نگهداری می­‌کنیم.
  9. شاخه‌­ای که دارای یک شیفون و یک شاخه چوب می­‌باشد، شیفون را نگهداری و شاخه چوب را از بالای شيفون حذف می‌­نمائیم.
  10. در پاره‌­ای از حالات روی شاخه­‌ای دو دسته مجتمع گل مجاور هم قرار می‌­گیرند، برای باردهی و داشتن محصول مرغوب بهتر است یکی از آن‌ها را حذف نمائیم.

همانطور که گفته شد در هلو میوه روی شاخه‌­های جانبی یک­ساله تشکیل می­‌شود و انگیزش جوانه­‌های گل روی شاخه سال جاری است، لذا هرس باردهی در هلو سبب افزایش تشکیل جوانه­‌های گل می‌­شود.

از نظر وضعیت استقرار جوانه‌ها روی شاخه، معمولاً در درختان هلو جوانه­‌ها به شکل سه جوانه در کنار هم ظاهر می­‌شوند که دو تای کناری جوانه گل و وسطی جوانه برگ است.

درختان هلو نسبت به سایر درختان میوه برای رشد و نمو به نور بیشتری نیاز دارند. رشد درختان هلو جانبی است و غالبیت انتهایی در آن‌ها نسبت به گیلاس، سیب و گلابی کمتر است.

درختان هلو که در مدارهای بالاتر (مناطق سردتر) کشت می­‌شوند، بسیار حساس به شانکر و قارچ­‌های عامل پوسیدگی هستند. از آنجایی که هرس می‌­تواند عامل ایجاد شانکر در درختان باشد، زمان و روش هرس از اهمیت زیادی برخوردار است.

زمان هرس در هلو بر سرمازدگی زمستانه و کوتاهی عمر درختان هلو نیز مؤثر است. درختانی که در ماه‌­های مهر، آبان، آذر و دی هرس می­‌شوند، نسبت به درختانی که دیرتر هرس می­‌شوند، به کوتاهی عمر حساس­‌ترند.

اگر هرس خیلی زود و در اواخر پاییز و اوایل زمستان صورت گیرد، ریسک آسیب زمستانه افزایش پیدا می‌­کند. هیچ گاه نباید هلو و شلیل را در پاییز هرس کرد. بهترین زمان هرس هلو درست قبل از بیدار شدن و تورم جوانه است. به منظور انجام هرس هلو شناسایی شاخه‌­های آن الزامی است.

شاخه‌­های یک­ساله شاخه‌­هایی قوی به طول 50 تا 100 سانتی­متر هستند که در طول محور خود دارای جوانه گل بوده و به یک جوانه رویشی منتهی می­‌شوند. این شاخه­‌ها از اهمیت زیادی برخوردارند، زیرا اندازه میوه با قدرت و تعداد شاخه یک­ساله ارتباط مستقیم دارد.

این شاخه‌­ها به پنج ناحیه تقسیم می­‌شود. شناخت این نواحی برای هرس هلو ضروری است. در شاخه­‌های 40 تا 60 سانتی­متری به ترتیب از پایین به بالا نواحی زیر تحتانی، تحتانی، مرکزی، زیرانتهایی و انتهایی وجود دارد. در بین نواحی ذکر شده ناحیه تحتانی دارای جوانه­‌های سه­تایی با ارزش است.

ناحیه زیر تحتانی فقط جوانه­‌های رویشی دارد. شاخه­‌هایی که طول کمتر از 30 سانتی­متر داشته باشند، ناحیه تحتانی را نداشته و یا این ناحیه در آن‌ها خیلی کوتاه است، بنابراین در هلو هدف از هرس کردن تولید شاخه­‌هایی به طول 40 تا 60 سانتی­متر است که در آنها ناحیه تحتانی و مرکزی وجود دارد.‌

بر اساس مطالب ذکر شده در هلو نیز تنک شاخه در مقایسه با سرزنی توصیه می­‌شود. تنک شاخه باید طوری باشد که شاخه­‌های 40 تا 60 سانتی­متر به بالا حفظ شوند. به طور کلی 70 درصد شاخه‌­های هلو هرس می‌­شود تا نیاز به تنک میوه کمتر باشد.

هرس تابستانه در هلو متداول است. انجام هرس در ابتدای فصل تابستان تأثیر پاکوتاه‌­کنندگی روی درخت دارد. این هرس رشد رویشی را کاهش داده و از توسعه شاخساره جلوگیری می­‌کند.

هرس در میانه تابستان روی تحریک رشد رویشی بی تأثیر و یا کم تأثیر است. هرس تابستانه نیز باید تا اواخر شهریور یا اوایل مهر خاتمه یابد. با استفاده از هرس تابستانه صحیح و به موقع می­‌توان تا حدودی از تشکیل شانکر و زوال درختان جلوگیری کرد.

هرس زردآلو

هرس زردآلو تقریباً مشابه درخت هلو می‌­باشد و هرس آن به هرس فرم و باردهی تقسیم می­‌گردد. درختان زردآلو اکثراً به صورت فرم جامی بدون محور تربیت می­‌گردند و کیفیت انجام آن شبیه فرم درخت هلو می­‌باشد.

هدف از هرس باردهی ایجاد تعادل بین ریشه و قسمت هوایی درخت و همچنین تولید شاخه‌­های جدید می‌­باشد که بتوانند جانشین شاخه­‌هایی که باروری آنها محدود و یا متوقف شده است، گردند.

در درختان جوان عمل هرس سبک ولی در درختان مسن­تر کمی شدید می‌­شود. بطور کلی شاخه­‌های درختان زردآلو و نحوه هرس آن‌ها شباهت زیادی به هلو دارد.

هرس گیلاس

بطور کلی درختان گیلاس و آلبالو را به انواع و اشکال مختلف گرد (جامی) و پهن پرورش می­‌دهند. درختان گیلاس را از نظر فرم شبیه به سیب هرس می­‌کنند و عملیات سربرداری از ۸۰-۶۰ سانتی­متری سطح خاک انجام می‌­­گیرد.

بطور کلی شاخه­‌های اصلی را بر حسب فرم بین ۴-۳ شاخه در نظر می‌­گیرند. بنابراین هرس اولیه گیلاس و تربیت نهال به نحوی است که شاخه‌­های اصلی از نقاط مختلف تنه با فواصل حدود ۳۰ سانتی­متر و در جهات مختلف از یکدیگر قرار بگیرند.

از آنجایی‌­که شاخه‌­های گیلاس دارای شکنندگی زیاد می‌­باشند، لازم است هنگام شکل­‌دهی و فرم­‌دهی شاخه­‌های اصلی زوایای واقعی (۴۵ درجه) خود را یافته و از بسته بودن زاویه آن‌ها جلوگیری شود.

در گیلاس بیشتر جوانه‌­های گل به صورت مجتمع بر روی شاخه‌­های دو ساله قرار دارند و در حد فاصل بین شاخه‌­های دو ساله و یک­ساله، مقدار کمی گل­‌های منفرد تشکیل می‌­شود. اصولاً میوه گیلاس روی زائده‌­های بارده کوتاه (کورسون) تشکیل می‌­گردد.

برخی نکات مهم در هرس باردهی گیلاس

  1. شاخه‌­های چوبی که حامل تعدادی جوانه برگ می­‌باشد، بر حسب شدت و قدرت رشد آن‌ها، ۵-۳ جوانه از پائین آن‌ها نگه­داشته و بقیه را حذف می­‌کنیم.
  2. شاخه­‌های نرک که شاخه­‌های چوبی بسیار قوی می‌­باشند باید حذف گردند، مگر اینکه به منظور شکل دادن بکار روند.
  3. شاخه­‌های مرکب حامل جوانه‌­های برگ و گل بوده و هرس در روی آن‌ها از بالای ۵-۳ جوانه صورت می‌­گیرد.
  4. برندی یا شیفون حامل جوانه‌­های گل می‌­باشند. حال اگر شیفون­‌ها خیلی کوتاه باشند، آن‌ها را حفظ می­‌نماییم ولی اگر طویل باشند، جوانه انتهایی که جوانه چوب می‌باشد را قطع می‌­کنیم. در حالتی که شیفون­‌ها مسن شده و باردهی آنها کاهش یابد، حذف می‌­گردند.
  5. گل‌­های مجتمع که از توده گل‌­ها تشکیل شده و بهترین اندام باردهی در گیلاس می‌­باشند را به هیچ‌­وجه نباید دستکاری نمود.

در گیلاس غالبیت انتهایی زیاد است. در زمان تربیت گیلاس غالبیت انتهایی به قدری زیاد است که ممکن است محور مرکزی به طول یک متر هیچ­گونه شاخه جانبی نداشته باشد.

برای انجام تربیت صحیح درخت و تحریک تشکیل شاخه‌­های جانبی باید هرس جوانه‌­برداری (Debudding) انجام شود. به این منظور در اردیبهشت ماه زمانی که جوانه‌­ها متورم شدند، سه تا چهار جوانه بالایی را در محور مرکزی نگه داشته و بقیه حذف می‌­شوند.

حذف جوانه‌­ها منجر به رشد جوانه‌­های باقی مانده شده و به این ترتیب شاخه مرکزی دارای تعدادی جوانه جانبی خواهد شد. حال می‌­توان در بین شاخه‌­های جانبی ایجاد شده، اسکلت اصلی درخت را انتخاب کرد.

در زمان تربیت درخت باید دقت نمود شاخه‌­هایی که برای تشکیل اسکلت اصلی درخت انتخاب می‌­شوند، دارای زاویه بسته نباشند. برای باز کردن شاخه­‌های با زاویه بسته از هرس قطاعی دوبل استفاده می‌­شود.

به این منظور در اردیبهشت ماه یک سوم شاخه با زاویه بسته را از محل جوانه‌­ای که رو به بیرون است، قطع می­‌کنند. اردیبهشت سال بعد جوانه انتهایی، شاخه‌­ای رو به بیرون تولید می‌­کند.

این شاخه جدید نیز در سال بعد از بالای جوانه رو به بیرون حذف می­‌شود. این عمل سه سال تکرار می‌­شود و منجر به باز شدن زاویه شاخه می‌­گردد. لازم به ذکر است هرس جوانه‌­برداری و هرس قطاعی دوبل در سال دوم رشد نهال و به منظور انجام تربیت صحیح انجام می‌­شود.

شاخه­‌بندی و رشد طبیعی درخت گیلاس طوری است که به صورت تاج باز رشد می‌­کند و اکثر شاخ و برگ درخت در معرض نور خورشید قرار دارند، بنابراین پس از رسیدن به باروری نیاز چندانی به شاخه­‌بری و هرس شدید مثل هلو و حتی در حد سیب و گلابی نیز ندارند.

تنها کافی است هر چند سال یکبار سرشاخه­‌های طویل از کنار شاخه‌­ای ضعیف کوتاه شوند تا از بلند شدن بیش از حد شاخه جلوگیری شود. شاخه­‌های بلند عملیات برداشت و سمپاشی را با مشکل مواجه می‌­کنند.

درختان با این شاخه‌­های بلند در برابر بادهای شدید نیز آسیب‌­پذیری بیشتری خواهند داشت.

هرس برای باز کردن زاویه شاخه در گیلاس

هرس برای باز کردن زاویه شاخه در گیلاس (هرس قطاعی دوبل)

هرس آلبالو

در درختان آلبالو چوب­‌های یک­ساله حامل جوانه­‌های گل بوده و بیشترین محصول روی آن‌ها تشکیل می­‌گردد. عادت رشد آلبالو به شکلی است که شاخه­‌های افقی زیادی تولید می‌­کند، بنابراین شاخه­‌های افقی حفظ شده و شاخه‌­هایی که رشد عمودی دارند، تنک می‌­شوند.

درختان آلبالو مانند گیلاس مشکل رشد زیاد را ندارد. به دلیل اینکه پایه آلبالو پاجوش و ریشه جوش زیادی تولید می‌­کند باید نسبت به حذف آن‌ها اقدام نمود.

درختان مسن­تری که کم­بار شده‌­اند را می‌­توان با هرس متعادل وادار به تولید شاخه­‌های فرعی باردار نمود، اما باید دقت شود که هرس شدید نباشد. به طور کلی به منظور جوان­سازی درختان مسن و باغ‌­های قدیمی درختان میوه می‌­توان شاخه­‌های قطور را از کنار ناخنک قطع کرد.

ناخنک در واقع جوانه خفته‌­ای است که پس از قطع شاخه قطور بیدار شده و شاخه جوان تولید می‌­کند. در موقع هرس شاخه­‌های قطور و سنگین، برش باید در سه مرحله صورت گیرد تا از شکسته شدن شاخه بر اثر سنگینی آن در زمان برش جلوگیری گردد.

نحوه برش سه مرحله‌ای شاخه‌های نیمه قطور و قطور

نحوه برش سه مرحله‌­ای شاخه­‌های نیمه قطور و قطور

هرس آلو

اکثر درختان آلو و گوجه به شکل جامی توخالی تربیت می­‌شوند و تقریباً مشابه هلو، هرس می‌­شوند و تعداد شاخه‌­های اصلی را ۵-۳ شاخه در نظر می‌­گیرند. معمولاً در ایران درختان آلو و گوجه را هرس نمی‌­کنند و فقط به حذف شاخه­‌های اضافی در میان تاج و شاخه‌­های خشکیده اکتفا می‌­نمایند.

با توجه به اینکه باردهی درختان آلو و گوجه روی شاخه‌­های یک­ساله و سیخک‌­ها انجام می‌­گیرد، اصولاً هرس باردهی روی این درختان به منظور تولید شاخه­‌های یک­ساله و شاخه­‌های حامل گل­‌های مجتمع صورت می‌­گیرد.

بنابراین هرس درختان آلو و گوجه در مقایسه با زردآلو و هلو بسیار سبک‌­تر است.

به طور کلی آلوها به دو دسته آلوهای ژاپنی و اروپایی تقسیم می‌­شوند. آلوهای ژاپنی نیاز سرمایی کمتری داشته و لذا زودگل‌­تر از آلوهای اروپایی بوده و سرمای دیررس بهاره به آن‌ها آسیب می‌­زند.

همچنین پوست خشن­‌تر، تعداد گل بیشتر و مقاومت بیشتر به بیماری‌­ها از مشخصه­‌های آلوی ژاپنی است. درختان آلوی ژاپنی رشد بیشتری نسبت به آلوی اروپایی دارند و سنگین­‌تر از آلوهای اروپایی هرس می‌­شوند.

میوه آلوی ژاپنی بزرگ­تر بوده و شاخه‌­های آن نیز شکننده‌­تر است. ارقام پربار آلو مانند آلوهای ژاپنی بیشتر هرس می‌­شوند تا میوه‌­های باقیمانده درشت‌­تر و مرغوب‌­تر شوند. آلوهای خشک کردنی به هرس و تنک کمتری نیاز دارند.

اگر درختان پس از چند سال باردهی کم­بار شدند و رشد انتهایی آن ها کمتر از 20 سانتی­متر شد، بهتر است هرس شدیدتری روی آن‌ها اعمال شود. به‌­طورکلی وجود شاخه‌­های باریک و کوتاه علامت ضعف درخت و رشد بیش از 75 سانتی­متر شاخه­‌ها، علامت زیادی ازت بوده و منجر به کم­باری خواهد شد.

منابع

  • مریم تاتاری، محمود رهنما. 1395. تربیت و هرس درختان میوه. سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان، مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی.
  • مختار صمدی، یداله محمدزاده. 1389. هرس درختان هسته‌­دار. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مدیریت ترویج سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان غربی.
  • محمودرضا نوری. 1384. تربیت و هرس درختان سردسیری و خشک. حوزه ترویج و نظام بهره­‌برداری مازندران.
با ثبت دیدگاه قوانین و مقررات آریس را می پذیرم.